Crontab

Crontab (od cron table — tablica crona) to plik zawierający harmonogram zadań wykonywanych przez demona cron, a zarazem polecenie systemowe służące do zarządzania tym plikiem. Każdy użytkownik systemu uniksowego może mieć własny crontab, a oprócz nich istnieje crontab systemowy (/etc/crontab) i katalogi z wpisami pakietów (/etc/cron.d).

Jak działa crontab

Harmonogramem zarządza się poleceniem crontab z odpowiednim przełącznikiem:

• crontab -e — edycja harmonogramu bieżącego użytkownika (z walidacją składni przy zapisie),
• crontab -l — wyświetlenie aktualnych wpisów,
• crontab -r — usunięcie całego harmonogramu (bez pytania o potwierdzenie!),
• crontab -u nazwa -e — edycja crontaba innego użytkownika (wymaga uprawnień roota).

Każdy wiersz pliku to jedno zadanie (cron job): pięć pól czasu i polecenie. Oprócz zadań crontab może zawierać zmienne środowiskowe — najczęściej używane to MAILTO (adres, na który cron wyśle wyjście i błędy zadań), PATH (ścieżki wyszukiwania programów) oraz SHELL. Wiersze zaczynające się od # są komentarzami. W crontabie systemowym, w odróżnieniu od crontabów użytkowników, przed poleceniem występuje dodatkowe pole z nazwą użytkownika, z którego uprawnieniami zadanie ma się wykonać.

Zastosowanie w praktyce

Crontab to centralne miejsce, w którym administrator serwera dokumentuje całą automatyzację konta: backupy, czyszczenie logów, harmonogramy aplikacji, synchronizacje. Na serwerze VPS zarządza się nim przez SSH; na hostingu współdzielonym panele (DirectAdmin, cPanel, Plesk) udostępniają graficzny edytor, który w tle zapisuje wpisy do crontaba konta.

Kilka sprawdzonych nawyków:

• opatruj wpisy komentarzem — po roku nikt nie pamięta, co robi skrypt3.sh,
• trzymaj kopię crontaba w repozytorium konfiguracji (wystarczy crontab -l do pliku),
• ustaw MAILTO lub przekierowanie wyjścia do logów, aby błędy nie znikały,
• po edycji sprawdź w logu systemowym, czy zadanie faktycznie wystartowało o czasie.

Warto też wiedzieć, że dostęp do crontaba można ograniczać plikami /etc/cron.allow i /etc/cron.deny — przydatne na serwerach współdzielonych przez wielu użytkowników.